mibalik ing tula

11/11/2017

cauatasan capampangan

talamitan@siwalangsinukuan

macatiman@siwalangsinukuan

 

mibalik ing tula
dolly gigante (dalagang baryu)

Kaksing ing gulisak ding sablang memalen
Ing kukulait da ing abak na balen,
Inya king aslagan o yan kekong lawen
Mi-aslagan sala kapisi yang Eden,
Ing tula king pusu a mengapaburen
Karing Angeleño, mibalik na ngan ken.

Mibalik ing tula sinlag ne ing aldo
Ing dulum ning bengi tinakas nang meko,
Inya ing sagakgak king pusu maglapo
Ding kabelen tamung tune Angeleño,
Pablasang ding sablang karelang binoto
Misaup saup la’t metung mu king galo.

Kekatamung ikit inyang pyestang kuliat
Myaliwang kasayan ing linto mibuklat,
Pati ing kulturang maybug nang malanat
Myuman milunasan ing kayang pagsalbat,
King pulosa’t krissotan a Karin merapat
Pauli ning Mayor king tungkul matapat.

King pulosa’t krissotan ampon serenata
Arap ning pisamban ding lalbe daka’la,
Itang Aling Minyang samal mag-istima
Karetang manalbe mekipagbisita,
King kakung panakit agyang mapagal ya
E meko ing timan karetang labi na.

Ing lalung masanting king kayang pepakit
Karetang bisita alang makaigit,
Pareho ya lawe makwlta at lipit
Sasagana’no ngang kaul a mahigpit,
Ampon ing pamangan kusa rang lalapit
Inya karing lalbe ing puyat misulit.

 


 

Advertisements

ing mag-pari

11/11/2017

cauatasan capampangan

magpari

pari@siwalangsinukuan

 

ing mag-pari
amado m. yuzon

Pagnasan ding pengari na mag-pari ya i Ernesto
maging banal yang lalaki at sumuyu ya kang Cristo
anting munang kailangan linub de king Semenaryo
bayu ing karerang pari king piluban nang konbento.

Dapot bigung kapalaran i Ernesto mig-mali ya
e na bage ing magpari ketang sablang pangimut na,
mahilig ya king terakan, king alak, karing dalaga,
mapanyake yang awtu’t mapamiblas bayung moda.

“Magaral ka sang mangadi, “nung ding matwa ngarang gungkas
ing punta’na king kabaret magaral yang bayung terak;
“simba ka balang Domingo,” nung ngara namang miyaslat
sumabung ya’t mamaliki, magpinik ya’t minum alak.

Ing pagnasan dang mag-pari mig-bisyu ing abalu na,
ing pengadi rang magbanal palikeru yang primera;
kasaman de ring bayntawu uling dayig-day’gan na la
at uli ning kayang bilis gilgalan de ring dalaga.

Misan a mika terakan king balayan San Fernando
abe re ding meyanyaya i Ernestong palikero,
pablasa ping masalapi matikas yang dili terno
at ulina ning santing na ya ing sinlag anting aldo.

Sablang mata lalon de ngan king lisik na ampon tikdi
ati nang marirya kaya at atin nang mawiwili;
ikwa nalang akilala detang dakal a babayi,
“makananu kang mag-pari! ” nganang king lub na magsisti.

Akilala ne i Helen a malagu at mayaman
nganang tambing memayani,” Ini bayu yang kapangan,”
katigtig na ning Happy Days lepitan ne’t inanyayan
“atin ku pung kapareha,” Helen nganang tinambayan.

Mekatadwa, mekatatlu, i Helen e ne aterak,
I Ernestong palikeru misagka ya at misaldak,
“Mayap yang babayi ini…” nganang diling mibabalak,
maki adwa ya o atlu ampon lupa yang matatag.

Lepitan no ring aliwa at karin na pepalkas ngan
ing balu nang bayung terak at lakwas yang mipopular;
tatakut lang ere tukyan magkang dapat yang kagulwan
at nung naman tukyan da ya tatakut lang pangalantyan.

Pasibayu lepitan ne itang Helen, mikatagun
iti ala yang asangkan, tinerak de ing Texas Moon,
ing tigtigan kang Ernesto duyan ya waring maratun
a linala ra ding anghel karing kadena de amor.

Dapot ketang Helen naman ing tigtigan matsura ya,
e ya makasangap banglu e ya manakit sampaga,
aspakan de wari salu balang saldak ning musika
i Ernestong palikeru pablasang yang katerak na.

Kabang itang Helen mua ya’t Ernesto matula neman
mesira ya ing makina at ding sulu mipda la ngan,
at kanita ing milyari sinta man o katakslan
ya mung bukud makibalu ing mag-aring delumduman.

Itang Helen sidya na ya ing lasetas nang panguku
panayan neng lapastangan i Ernestong palikeru
mikatagun atul ning Dios anting metung a milagru
i Ernesto e ne ninuan itang Helen a mayubu.

Myuman kaslag da ring sulu selikut ne ing lasetas,
ngana,”ining katerak ku ditman e pala marawak;”
ing api na ning sama na tigtugan ning lub a mayap,
timanan ne i Ernesto’t pilsintan neng e bubulad.

Deng babayi makanyan la, nung balita ka dewakan
agyang e ra ikit iti tambing da nakang kasaman,
dapot nung arakap mu na ing karelang pilubluban
agyang tune kang masalpak maging pulut kang panilan!

Meyari na ing terakan dapot ing sablang merapat
karing pusu ra ding adwa makadukit, makasulat,
makanyan man ing babayi ing lihim na binang matas
susulat ya i Ernesto, i Helen e ya makibat.

Malsinta ya itang Helen dapot eya makatangu
selikut na king dalumdum ing lihim ning keyang pusu;
i Ernesto sinulat yang ultimatum,”metung na mu,”
“E ku bisa…”nganang Helen,”manupaya ka sa rugu.”

“Ala na..!” nganang Ernesto; sikwil nana ketang lub na,
ing sugal, alak, at piknik, kelingwan no ring dalaga,
ing pamanyake king awtu, pamiblas king bayung moda
uli na mu ning babaying misakwil king keyang sinta.

Kanita na pa genaka ing aldo’t bengi mangadi
at balang abak sisimba—sinisi yang e mengimi,
ing e na pananggap Helen sinabi nang alang tanggi
“Inang, tatang, manusig ku, buri ku na ing mag-pari!”

Ding matwa sabyan pa kase ing tula ra king dimdam da
manusig ne ing penganak, at tupad ya king buri ra;
sidya ra ing kaylangan, sindu nang pamagaral na
dapot bayu ya meyari miyarap ya ketang misa.

Samantalang pagmisa re, karing puputak a tau
atiplapan ne i Helen, anting metung a milagru,
ikit na yang manalangin king Birhen a sakdal yubu
lepitan ne”t nganang kikyak,”mamun na ku’t mag-pari ku.

“Magpari ka?” nganang Helen, “mag-madre ku nung makanyan”
mipanangis la ring adwa ketang kilub ning pisamban,
magmulala la ring tau karing adwang kayanakan
a mag-pari at mag-madre uli na ning kapalsintan.

Kaybat nitang tangisan da minatna la ping parehu
ketang kyak da tiniman la, Helen nganang mengamanu,
“E ka bisa mag-pari ka, mag-pari ka king pusu ko?”
i Ernesto ngana naman, “Mag-madre ka king bale ku….”

“Inang, Tatang, kekong sabla!” Ernesto nganang minyabi,
“E na ku bisang mag-pari…” nung bayntawu ka pin ngeni,
nanan me ta ing abitu, ing konbento e malyari
nung malyari kang mag-pari king pusu na ning babayi!

 


 


simbulu

11/11/2017

cauatasan capampangan

caladia@siwalangsinukuan

simbulu@siwalangsinukuan

 

simbulu
orly manalo dizon

–1–
Ing tune cabiasnan, lelang ne ning Ginu’
At peca-Simbulu, kecatang prinsipyu’;
Mamayakit careng, gangcas tang amanu’
A babie cantidad, ketang pangatau’.

–2–
Itang capayapan, kecatang cailangan
Simbulu na tula, ampong capasnauan;
Panatag cabilian, ‘lang caligaligan
Ninu man mabibie, iti y’ng pantunan.

–3–
Ita naman tacut, a babie ligalig
Simbulu na lungcut, ‘ting abe pasakit;
Libutad aslagan, ngeni mayayakit
Dacal a patayan, ing cutang nung bakit?

–4–
Ing ugaling maroc at capamuraitan
Simbulu at babie, itang camatayan;
Inya marapat mu, kecatang tucnangan
Ban magluid king yatu, mayap causucan.

–5–
Tepangan ning tau, metung yang ugali^
Simbulung tetagan, e biasang pa-ali^;
Calupa da retang, kecatang bayani^
Mete lang paglualu kecatamung laji^.

–6–
Macanian mu naman king metung a dampa^
Ing peca-simbulu ing ima at ibpa^;
Ibpa y’ng manintun, pamangan ding malda^
Ima y’ng magmandu king bale at sabla^.

–7–
Detang king jusgadu, ing batas gagauad
Simbulung timbangan, pante pangasucad;
Y’ng dapat pairal, at ustung palacad
Ban mipakibatan, malambat nang angad.

–8–
Itamung memalen, kecatang payabut
Simbulung saingsing, a misna king lungcut;
Kecatang gobiernu, dacal sasalicut
Ilantad, buyagyag, ugaling baluctut.

 

 


 


plastik

11/11/2017

cauatasan capampangan

mask

doble-cara@siwalangsinukuan

 

plastik
dolly gigante (dalagang baryu)

keti kekatamu bina nang popular
Ing gamit a plastik king nukarin pa man,
Inya pati tau karetang mapilan
Ugali rang lalto plastik na mu naman,
Ting plastik a lider, plastik keng kapalsintan,

‘Tin mu namang plastik kasalpantayanan.
Deti ilang plastik king kakung kabalwan
Ugaling pigawa buri rang daraptan
Ding amanu ning Dyos agad dong buklatan
Dapot ing dapat da makalaban naman.

 


 


pakilaban ku

11/11/2017

cauatasan capampangan

lugud©siwalangsinukuan

lugud©siwalangsinukuan

 

pakilaban ku
dolly gigante (dalagang baryu)

–1–
Ika ing pagasa, atyu keka ing ligaya
King siping mu sinta, ena ku mag dusa
Dalumdum ning napun, ala na ngan ita
King uli mu sinta ing aldo sinlag ya.

koro
Nanu mang malyari e ra ka gulutan
Ipakilaban ku ing kekang pakamal
Ipakilaban ku anggang wakas ning yatu
Ing pamikalugud ta sinta ku

–2–
Nanan ku pang mabie nung la ka king siping
Maya’pa ing mate nung ala ka murin.

(ulitan ya’ng makataladwa ing koro)

 


 


nunte’ ing justisya para karing akasya?

11/11/2017

cauatasan capampangan

sangang tanaman@siwalangsinukuan

sangang tanaman@siwalangsinukuan

 

nunte’ ing justisya para karing akasya?
felix m. garcia

Nung ing pamangutud karing pun akasya
At aliwa pang pun-dutung kekaban na
Ning McArthur Hi-way, benging gagawan da,
Kalapastanganan keti king Pampanga.

Partikular na king balen San Fernando
Antining itinan ing sasakup mismu
Karing pundutung a pinupu rang ustu
Ding alang masabal a taung gubyernu.

A panimunan ning alang malasakit
King kapaligiran, a pautik-utik,
Lalasunan da’t papaten king alimit
Ding alipores nang DPWH

Regional Director Alfred Tolentino,
A malino lalto king mesabing punto,
Ing ya, nung wari sa karing pun-berdugu,
Ing patabtab batal karing sintensyadu.

Antimo pin karing akasyang mesabi,
A kabud na namu pepakutud niti,
Bistama’t balu nang e ra tula iti
Ding memalen at ding keng ‘civil society,’

A e ra pikabyang ing pali ning aldo
At dimla ning uran – keng dalan kukulyo,
Ing e ta’la sukat pabusten malaso
Ding pundutung a ren karing ‘mapanako’

A lilimid pane king ba’rong akutud
Ding akasya kabang maniaman ta’ tudtud
Pablasang balu rang e ta’ ipaintulut
Ing den akit ta’ lang mipase na kabud

Kapamilatan ding pangil ning lagari
A makapangablad itang biung nang matni;
At nu’ anti ya mong sasagakgak wari
Kabang ing pundutung ta’ya mapipisi.

At papiglo banting ipasyag ing tutul,
Kalupa ning gagawan nang Cecile Yumul,
(A chairperson na ning STC king Rehiyon)
Ching Pangilinan at ning ‘priest-turned-governor’

Kambe ring dakal a kekatang kabalen
A e kumpormi king pangakutud da ren,
Nung nu’ mapalyaring inya arapat den
Pasari na mekad ning hokus-pokus ken

At posibleng ibat pa niang y Atienza
Ing DENR Chief – mika-milagru na,
Nung inya malaguang keti arapat da
Ing anti kaniti a kelan justisya

(Kayalimbawa ning taung miyatulan
Mabite, a e man unabis mirinan
Tsansang idipensa niti king ‘Hukuman’
Ing keyang sarili king patas a laban).

Sakali’t apalto tamung e la sukat
Kuturan ban keta akua nang lumapad
Ning dalan, uli ning sapat ne kalualas,
Abalik da pa ren ing bie rang meyapas?

Ing tutu na, inya mu lalto lang maskup
Ding dalan – lalu na busal da ring lungsud,
Yan, uli ning kelan disiplina alus
Ding keraklan karing tsuper dyip ampon bus.

A manguldas agyang libutad ning dalan
O kaya maniake, king bistama’t bawal;
Inya nu’man anti kalapad itinan
Saskup ya pasari ding alang masabal!

 


 


crissotan: pluma o sandata?

11/11/2017

cauatasan capampangan

digmaan; sagupaan@siwalangsinukuan

digmaan; sagupaan@siwalangsinukuan

 

crissotan: pluma o sandata?
jose m. gallardo

tema:
Insanu ing migit maulaga at masuyu king balen?
Ing Pluma o Ing Sandata?

andres balagtas:
Nung pagumasdan mu ing kanakung anyu
balamu king bili matwa na kung tutu
dapot e makanyan, uling ining pusu
at ing kakung diwa sagiwa’t anak mu
keni king ubud na ning kanakung salu
ing gintung paninap epa maghingalu
ding banwang milabas, balamu, ing tutu
ing kakung kudyapi pepatabil dya mu
at itang makitid o dimut kung balu
anti rang gimbulan at digdagan lalu
inya king lawe ku ing yatung malagu
balamu lalu yang melagung-melagu.

Inya balang Juevis a kakung dandaman
ing kawatasa’ na ning Amanung Siswan
gaglas ining diwa king pamanagimpan
at agyaga’ na kung lauk king tiuntiunan
inya ngening bengi kakung penikwanan
ing mika-atin kung panaun lumaban
at yang pignasan ku ban akabadbaran
ing Poeta Muldong a sadyang batikan
nung ding ke-arap na ali re sambutan
aku, isalda’ keng alang kapilisyan
inyan naman ngeni kaku yang amunan
ban dungut kanaku kaniting Crissotan.

Nung ati’ na ka ken watas ning Santana
at kaku ka bisang makisugid diwa
panayan da na kang tikdo magsalita
ban ing ken king lub mu kekang ipawaga
ipa-una ku mu ing e ka paibigla
at mekatapitung pibalakan mu pa
uling akung keka ngeni sasagana
e mu ku ayapus anti ring aliwa
ing sablang tagumpe pinupul mu’t ikwa
ngeni bitasan mung mapdang anting bula
inya nung kaniti bisa kang milisya
miladlad na ka mung maputing bandila.

bernardino muldong:
Suging Lakandiwang talapamilatan
At talapatuntun kaniting Crissotan
Munang ibabye ku ining kagalangan
King mayap a bengi ning Ginung Miglalang
Kadwa, kekong sablang ngeni makirandam
Ing kanakung puge ibabye ku naman
At keka makudtang manamun Crissotan
Ali mu na ku sa pamamatakutan
Dapat mung abalung king pamakilaban
Ani ra ku waring sisesen pataban
Inya ing makiyargu at makibadbaran
Buri kung e palak kesa keng mamangan.

Balu kung king ika matua kang tinali
At ing kekang Lira matarling ya’t matni
E mu na kailangang sabyan pagparali
Uling keng bage yan sukad da ka sati
Saka tandanan mung ing kakung kudyapi
Ken umang makudta e biasang mangimi
Nungkeng kawatasan ken ka managlahi
E ra ka urungan nu man magkabili
Ing sabyan ku kekang alang pamagmali
Kening labanan ta kaibat tang meyari
Pakabitasan mung ing dalan mung muli
Lira niyang kukupak ampon plumang pakli.

Kapamu na pala, pota naman galang
King pamanamun mu anti kang maglimbang
Inya anti mu kung pamamatakutan
Uling ikang manglap a kaku lumaban?
O magka-sakaling kulang ka puhunan
Inya anti mu kung pamamaruldulan?
Ban nung nerbiyosu kung kulanang a tetagan
Mag-“hands-up” na ku mu’t e makisuguran?
Oneng aku watas a kekang atupan
Baluke yang mag-“bluff” agyang keng sugalan
Inya keng amun muing kakung tambayan
Nung wari keng Poker “call” ku keng labanan.

lakandiwa:
Oren ngening bengi ding bantug a watas
Kaniting Crissotan misugiran kayap
Bernardino Muldong a Santana ibat
At ing king Candabang y Andres Balagtas
Ing pilabanan da – “Sandata’t Panyulat”
Nung insa kareti ing masuyung ganap
E mu king sakup na niting Pilipinas
Nune keting yatu’t nu man karin labwad
Ipalto re suyu e mu king milabas
Nune pati ngeni at angga king bukas
King paralan a yan karin ya masukad
Itang ating pondu at talagang tanak.

Iko naman watas: Ipakisabi ku
Ingatan yo sana ring kekong amanu
Ding amanung pili, manayun at pinu
Kaniting Crissotan ilang gamitan yu
At ding kekong rima tuki la king tunu
O king musika na ning gale mayubu
Ding telatag sana ustu la king metru
At tune nang sukad ning talagang bersu
Ding kekong sambitlan a reperensya yu
Kareta sang tutung milyari king yatu
At ing tawling diling pakatandanan yu
Ing labanan yu sa… labanan maginu.

Ngeni yang ausan kung talakad mumuna
Ing magmasakit king panig ning Sandata
Misan pa yulit ku king ing kekong tema
Nung insang masuyu’t insang maulaga
Insanu ing migit o matimbang sana
Karing pyarapan yung Sandata at Pluma
E ko sa lilisya king talagang degla
At e ye sisiran ing literatura
At kekong manalbe adwan kung misan pa
Ing Poeta Muldong palakpakan taya.

bernardino muldong:
Nung saliksikan me ing matwang istorya
Ning lumang panaun king aldo minuna
Inyang nung kapilan ding tau kanita
Anti pang animal ing pamagkabye ra
Ala lang tuknangan nune mu ring kweba
At bulung mung dutung ing imalanan da
Maging king pamangan ing ipagkabye ra
Pane pang sagiwang asan, karni’t bunga
Ing karelang bili mebinang balisa
Alang pilming lugal a pagdatunan da
At lalu pang alang pilming amanu ra
Inya sinyalan mu ing gagamitan da.

Iting malyap dang bie retang nunu tamu
Ya ing teguryan dang kabyayan Barbaru
Kanita ala pang meyaus mang tribu
At mipamangan la ila-ila mismu
At ing panganib pang migit at masolu
Ila ring animal a bwangis masyadu
Iny kanita pa ining sandata ku
Linto ne’t megawang lelanga’ ning tau
Kaputut lang dutung a gewa rang bambu
At ding tinais dang magaspang a batu
Ding sandata kung den ila ring maglwalu
Nung inya ali la melipul ding tau.

Kase king matulid, uli ning Sandata
Nung inya ring tau mebye’t meraka’ la
Nune ring “Tomahawk”, bambu’t aliwa pa
Mekad alang taung mitagan kanita
Ala na sang linto Balen a awsan da
At e na mibait ing awsan dang Siyensya
Saka lalu ne mang e linto ing Pluma
At alang misulat nanu mang istorya
Metung pang sabyan ku: Nune king uli na
Nining sandata kung tutung maulaga.
E ya sana linto ing Balen Candaba
At alang Balagtas a mapagbibyasa.

andres balagtas:
Tutu, ing Sandata kakung tatanggapan
Minuna yang linto keti king ketawan
Dapot iti watas e na buring sabyan
Ing maka-igit ne keng kaulagahan
E balang minuna’t matwa pangalalang
Migit na ulaga’t migitna kasuywan

Anti alimbawa: ing matwang gilingan
E migit a suyu kesa keng kiskisan
Nanupata watas nung minuna ya man
Ing kekang sandata keti king sikluban
E masisigurung migit ya kayapan
Kesa king pluma kung sibul ning kabyasnan.

Aminan kuna mo itang sinabi mu-ng
Uli ning sandata mebye ya ing tau
Tanggapan ku namang iti yang miglwalu
Nung inya ali la melipul king yatu
Dapot nung aliwa iting panyulat ku
Mekad angga ngeni maka-bahag tamu
Ing pamagkabyayan e sa minasensu
At ing kaisipan e sana migbayu
E ta sa milako ketang lumang asu-ng
Ugaling animal… kabyayan Barbaru
At lalung e ka sa mebyasang migbersu
O e ka poetang lalaban kanaku.

Ing Pluma na ning Dios tetak ne’t sinulat
Ing Apulung Utus karing batung masyas
King uli na nita nung inya miganap
Ing pangatau mung bwangis ampon malyap
Uli ning plumang yan inya mimulagat
Ing kaisipan mung mulala at bulag
King uli ning pluma kekang atalastas
Ing pamyaliwa na ning marok at mayap
Kase nung e pala ing kakung panyulat

Nung mambiye ka man, pamagkabye makmak
At ing asal mu sa mababang e palak
Kesa keng animan a pelalung hamak.

tuglungan ya pu.