tau po! tau cu pu!

15/08/2019

amanu at sabla

tau po! tau cu pu!

deathknocks

Advertisements

pagulung, lingguisan, buli, pamuli

14/08/2019

amanu at sabla

pagulung, buli, pamuli, lingguisan, paglinguisan, pipamulian, lingguitan

pagliguisan


uwa ne?

03/12/2018

timauang paniulat

bombilia

pangamulat@siwalangsinukuan

 

uwa ne?
mai stauros

“Uwa ne?”; “Lauan mu na, ne?”; “Ne malago?”; “E ka mamako, ne?”

Ing “NE”, keraklan apulut ta’ ya kareng Hapon. [O ila ring meka”sikuat” kekatamu?]. Nung makananu ta’ yang gagamitan ing “ne”, makanyan yang makanyan karela mu naman.

Keng Inglis, ing “ne” metung yang “particle” nung ing gamit na yang amanuan tamu pangaras keng pamanyulat o pamagsalita. Maralas, ken’ yang punta o tauli/ sepu [bibili] na ning nanu mang sasambitlan tamu ing “ne”.

Ing “ne” tutuglung ya neng manyawad kang “afirmacion” o manaya kang tanguanan na ca o ayunan o magkumpormi/”conforme” ya keka ing kekang kasabi. Alimbawa: “Kaburi ku kaya! Taganang makapakaili ya, ne?” (I so like her/him. S/he is really funny. Isn’t s/he?)

Pisan neng alang pilatan “NE” y “E wari?”. Keng Tagalug naman, “di ba?” ya, at keng Inglis, “Right?“; “Isn’t it?“; “Am I right?” at marakal pang mamawig kareti.

Ing “ne” sasabian ta’ ya mu naman ban makabalangcas tamung “rhetorical question”– bala mu wari king kukutang ka dapot e na ka man taganang manenayang pakibat o kailangan mipakibatan lalu na nung ing sasambitlan mu malino yang katutuan o caya beluan yang pangmalda o balu da ne reng marakal. Alimbawa: “Kamal da na reng balasenas ampon patatas ngeni, ne?”; o kaya, “Mesakit nang mesakit ing bie ne abe?”; o “Kanayun nang akakit maka-“bikining” Angel Locsin ne?”

Ing “ne” maliari yang gamitan ban kuanan me pansin/”attention” ing metung a tau. Alimbawa: “Kumare, ne! E mu kakalinguan ing fiesta keta kekami ne? Ne?” (Ba lamu, “Hey, listen!” o “Ok?” o “Did you hear me”?)

Ing “ne” metung yang “softener” (It tempers a supposedly hurtful or embarrassing response]. Palambutan ne ing kekang pakibat keng taung e mu buring tanguanan o agpangan mung “negative/no- answer“– ita uari potang papayali ka. Alimbawa: “E ku makatagun keng kasal mu uling mitiempu ya keng viaje ku king London. Panupaya mu rugu ne?” o “Apingas ke rugu balugbug itang indam kung tasa keka. Pasensiya na ka ne?”

Ing “ne” puwedi ya naman neng mumutus ka o atin kang pakisabi o neng buri meng itimid ing papagawa mu. Alimbawa: “Bilisan mung mandlilu, ne?” o “Isara me ing pasbul keng kusina penandit, ne.” o “Tugtugan mo reng tanaman potang sisilim ne.”
E ya sana mesayang ing oras yu keng pamamasa kanini. Ay rugo, ne.

 

—-


UU – OO 

03/12/2018

timauang paniulat

aclat; daclat@siwalangsinukuan

pamagaral@siwalangsinukuan

 

UU – OO 
mai stauros

~
Maralas, nung ‘U’ ya ing tauli nang letra o kakatni (vowel) ning metung a amanu, miyalilan ya iting ‘O’ patse dake (part) ne [iting amanu] ning metung a kutang, lakuas na nung ing pamangutang manenaya ya mung pakibat a ‘WA’ o kaya “ALI’ (if the interrogative sentence is answerable by ‘yes’ or ‘no’); at patse ing pisasabian a amanu, ati yu king sepu na ning taladtad.
`
Mapilan a alimbawa:
`
APU (grandmother) – “Mengan ne y apO?”
BUKU- “Masabo la retang asali mung bukO?”
SUSU (edible snails) – “Tikman mo retang susO?” `
~
Makanyan mu naman ing sukat tukyan nung ing ‘U’ ati yu king kadwang tauli nang letra ning metung a amanu [o ati yu king katlung tauli, nung pakibalak la ring amanung mapupus king ‘NG’ [bista man metung ya mu siuala iting amanuan a ‘ng’].
`
Alimbawa:
`
DURUN- “Marakal la retang arakap mung durOn?”
DULUK- “Buri mo reng ningnang-mayis a dulOk?
DULDUL- “E ka mipakirut ketang masikan a duldOl?’
BULUNG “Menakit na kang e malalanat a bulOng?
TUKUNG- “Agyu meng ibuat itang tukOng”?
PAYUNG- “Mebusbus ya kanu ing kekang payOng?”
~
Nung ing amanu naman, ati yu banda’ libutad na ning taladtad, o makapasipit ya [at ala yu king sepu], manatili ya ing ‘U’, o e ya iti miyalilan aggiang pang manenaya ya mung pakibat a ‘WA’ o “ALI’ [ing kutang].
`
Alimbawa:
`
APU-“Mengan ne y APU karetang darala nang mansanas Juan?”
BUKU- “Masabo la retang titinda nang BUKU nitang tau Guagua?”
SUSU- “Tikman mo retang inapag ku’ SUSU” nandin paugtuan?” `
DURUN- “Marakal la retang DURUN a arakap mo?”
TUKUNG- “Agyu meng ibuat itang TUKUNG a mitmu king balas?”
DULDUL- “E ka mipakirut ketang masikan a DULDUL nandin abak?”
~
Atin mu namang kutang a nung nu’ e la mibayu bebe ring amanung mapupupus king ‘U” (o ring amanung atin letrang ‘U’ king kadwa o katlung tauli) patse ing taladtad a kukutang, “open-ended” ya, o e ya kabud manenayang kapakibatan a ‘wa’ o ‘ali” [at aggia’man ati lu king sepu da ring taladtad ding amanung pisasabian].
`
Mapilan a alimbawa:
`
SULU- “Magkanu ‘ya ing asali mung sulU?’
PANTALUN- “Nanu ‘ya kulul ing kekang pantalUn?”
TABU- “Nukarin me linele itang tabU?”
ABUKADU- “Pilan la reng inagtal mung abukadU?”
TUKUD- “Makananu yang mepakli itang tukUd?”
SIPUN- “Kaninu ka miyawa ke’ sipUn?”
PASYUK- “Makananu ya katni ing kekang pasyUk?”
~
Karing taladtad a maglarauan (ca)casdan o pangabigla– menasa, ring ‘exclamatory sentences’ king Inglis, nanu pa’ta neng kayi, lilibayan la naman ‘O’ ring ‘U’ [kalupa na nung makananu ing daraptan karing pisasabian a amanu karetang mumunang adwang pamipalino keta’ babo na niting paskil.
`
Alimbawa:
`
MALAGU- “Kabanglu na nitang asaganan kung malagO!”
APU (grandchild)- “Lawen me, kabiasnan nang tumerak ning keyang apO!”
BURU – “Kanyaman da retang ebun burO! Bisa ku pa.”
TULUK- “Aggiang dirit e ra ka uman a kili-kili; e tulOk!”
ALUN- “Pangaragul itang alOn! Bala ku sa’ mityab ya ing bangka mi.”
~~
At dikil karing amanung mapupupus king ‘O” (o ring amanung atin ‘O’ king kadwa o katlung tauli,) aggiang nukarin la pa reti ibili karing taladtad, sanese o kawatasan, e la sukat alilan ‘U” ring ‘O’.
`
Alimbawa:
`
‘ALDO’ (e ya ‘ALDU’)
‘BABO” (e ya ‘BABU’)
‘PARO’ (e ya ‘PARU)’
‘SINGO’ (e ya ‘SINGU’)
‘MANONG’ [kituran a ‘manauang’] (ali ya ‘MANUNG’)
‘BALO-BALO’ (ali ya ‘BALU-BALU’)
… at aliwa pa.
`
At makanyan mu naman karing amanung atin ‘U”; e la dapat lilibayan ‘O’ naman deti, nung e makasaklo king pamipalino keta’ babo ing pangagamit da.
`
Alimbaua:
`
KULUNG (e ya ‘KULONG’)
SUPUT (e ya ‘SUPOT’)
KUKU (e ya ‘KUKO’)
… at aliwa pang kalupa da reti.